W poszukiwaniu cyfrowej informacji

23 lutego w poznańskim hotelu „Mercure” odbyło się ostatnie seminarium projektu WIR: „Digitalizacja zasobów informacyjnych: w poszukiwaniu cyfrowych informacji”. Poruszono na nim kwestie kierunku oraz sposobów rozwoju bibliotek publicznych w ramach tworzenia trwałych podwalin społeczeństwa informacyjnego.

W seminarium wzięli udział zarówno przedstawiciele świata bibliotecznego, jak i naukowcy oraz członkowie organizacji pozarządowych. W tym gronie znaleźli się min.: prof. Mirosław Górny z Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej, Alicja Urbańska z Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, Marcin Wilkowski z Fundacji Karta, dr hab. Katarzyna Materska z Uniwersytetu Warszawskiego, Jerzy Nowak z Polskiego Towarzystwa Informatycznego oraz Henryk Krystek z Archiwum Państwowego w Poznaniu. Stowarzyszenie miasta w Internecie reprezentowała Anna Siemek-Filuś.

Wykorzystać potencjał programów

Obecnie istnieje szeroka możliwość wykorzystania międzynarodowych funduszy pomocowych. Podczas seminarium Alicja Urbańska przedstawiła obecną sytuację wykorzystania programów przez biblioteki.
Jako przykład przedstawiono Polsko-Amerykańską Fundację Wolności, dzięki której polskie biblioteki otrzymają do 2013 r. pomoc w wysokości 28 mln dol. Program realizowany w Polsce przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego ma za zadanie zapewnić bibliotekom zarówno wyposażenie jak i szkolenia.

Jak dotąd skorzystało z programu 1900 bibliotek w całym kraju, w tym 146 w Wielkopolsce. Biblioteki otrzymały projektory multimedialne, drukarki oraz komputery wraz z oprogramowaniem. Przeprowadzono także wiele szkoleń jak również stworzono plany rozwoju bibliotek, w wyniku których 200 bibliotek wzięło udział w konkursach grantowych.

W program wspierania bibliotek zaangażowała się też Telekomunikacja Polska, która planuje podłączyć do Internetu wszystkie biblioteki w Polsce. Jak dotąd w województwie wielkopolskim podłączono w ten sposób 240 gminnych bibliotek.

Biblioteka jako miejsce edukacji

-Misja współczesnej biblioteki powinna być ściśle związana z rozwojem nowoczesnej edukacji, a zadania edukacyjne i informacyjne wpisane w statuty bibliotek, tak aby edukacyjny charakter ich działalności był jednoznacznie określony – mówiła dr hab. Katarzyna Materska z UW
Edukacja w tym przypadku rozumiana jako wiedza niezbędna wpływająca na jakość życia, ważny element walki z wykluczeniem cyfrowym. Edukacja skupiająca się na innowacjach, nowych technologiach, inspirująca oraz wzmacniająca kompetencje medialne.

- Biblioteka powinna być miejscem gdzie można znaleźć odpowiedzi na nurtujące pytania. To właśnie podstawowa jej misja wobec otaczającego środowiska - dodała.

Biblioteka publiczna, jak scharakteryzowała Materska, jest lokalnymi wrotami do świata wiedzy elastycznie adaptującymi się do lokalnych potrzeb, ważnym elementem rozwoju społecznego.

- Oczywiście, w każdej sytuacji należy pamiętać o specyficznych uwarunkowaniach biblioteki publicznej i lokalnych potrzebach jej użytkowników. Ludzie uczą się w różny sposób, w różnych momentach z różnych powodów – mówiła Materska.

W sferze działań edukacyjnych biblioteki powinny oferować przestrzeń, dostęp oraz kształcić umiejętności informacyjne. Przestrzeń powinna zostać zorganizowana w taki sposób aby zapewniać dogodne warunki pracy umożliwiające naukę, zwłaszcza dla osób, które nie mają takich warunków w domu. Bezpieczną przestrzeń do dzielenia się pomysłami.

Dostęp do materiałów jest podstawą satysfakcjonującej edukacji. Powinna zostać stworzona hybrydowa przestrzeń wykorzystująca źródła tradycyjne wraz z elektronicznymi – postulowała Majerska - a zwłaszcza Internet jako źródło informacji i wiedzy. Powinny także zostać przeprowadzone procesy digitalizacyjne posiadanych dokumentów tworząc cyfrowe biblioteki edukacyjne, bazy danych, katalogi.

Katarzyna Materska zaznaczyła, iż oferta powinna zostać specjalnie skonstruowana dla każdej grupy, zarówno społecznej jak i wiekowej. Zwłaszcza dla najmłodszych użytkowników – lubiących wrażenia, którzy gdy nie otrzymają tego na co mają ochotę pójdą gdzie indziej.

Bibliotekarz jako edukator

Podczas seminarium poruszono także temat kompetencji bibliotekarza. Powinien on, zdaniem seminarzystów, posiadać umiejętność przygotowania oraz zapewnienia odpowiednich zasobów, potrafić ocenić merytorycznie ich wartość – zwłaszcza jeśli chodzi o edukację w sieci. Dodatkowo wykazywać się zdolnościami planowania i projektowania usług edukacyjnych, a także aktywnie uczestniczyć w ich promocji.

W ramach tak zdefiniowanej roli poruszono kwestię edukacji obywatelskiej w bibliotece. Zalecając korzystanie z „inspiratora obywatelskiego” – przewodnika po nieformalnej edukacji w bibliotekach. W przewodniku można odnaleźć odpowiedzi na pytania: czym jest edukacja obywatelska, na czym polega, dlaczego można ją prowadzić w bibliotece?

Archiwa tradycji lokalnej

Nowe zjawisko oddolnej, pozainstytucjonalnej archiwizacji tradycji lokalnej; możliwości jakie stwarzają ku temu współczesne technologie oraz rolę w jaką powinny wpisać się publiczne biblioteki przedstawił Marcin Wilkowski z Fundacji Ośrodka KARTA.

Równolegle do „instytucjonalnego” nurtu digitalizacji posiadającego finansowe wsparcie, a co za tym idzie określone ograniczenia, rozwija się nurt „obywatelski”. Nie posiadając finansowania, równocześnie nie posiada ograniczeń charakterystycznych dla pierwszego typu - nie kładzie min. nacisku na swoje prawa autorskie oraz standardy digitalizacji. Co więcej, nie zawsze żyje w pozytywnych relacjach z instytucjami - scharakteryzował sytuację Wilkowski.

Tworzy się specyficzna grupa nazywana „historykami obywatelskimi”, bez formalnego wykształcenia kierunkowego, prowadząca badania poza rynkową i naukową koniunkturą, Pasjonaci na własną rękę lub w nieformalnych grupach utrwalają zjawiska z lokalnego punktu widzenia.

- Dzięki temu każdy może odkrywać nie tylko swoją przeszłość, a także swojego otoczenia – mówił Wilkowski.

Wilkowski upatruje w tym miejscu przestrzeń dla działalności bibliotek publicznych. Stworzenia oferty dla lokalnych pasjonatów eksplorujących i promujących lokalność. Stania się częścią lokalnego archiwum społecznego zapewniającego wsparcie dla oddolnych inicjatyw digitalizacyjnych – często ratujących lokalne dziedzictwo.

- Cyfrowe archiwa tradycji lokalnej stwarzają możliwość współpracy zarówno na nieformalnym jak i formalnym gruncie. W ten sposób rozszerzyć domenę publiczną oraz promować kontekst lokalny – tłumaczył Wilkowski

Bibliotekarz powinien znaleźć tu swoją role jako inicjator koordynator działań, promować metody działań, dzięki którym można wzbogacać zasoby biblioteczne, a także promować okolicę.
Od digitalizacji do użytkownika

Podczas seminarium prof. Mirosława Górny scharakteryzowała użytkowników bibliotek cyfrowych. Jerzy Nowak omówił działania sprzyjające zachowaniu wiedzy i efektów działań informatyki. Omówiono także kwestie infrastruktury technicznej oraz formalności związanych z rzeczywistością bibliotek publicznych zwłaszcza pod kątem zbiorów cyfrowych i procesów digitalizacyjnych. Temat przybliżył Henryk Krystek prezentujący doświadczenia w digitalizacji Archiwum Państwowego w Poznaniu.

Seminarium zostało podsumowane dyskusją na temat możliwości i sposobów, dzięki którym biblioteki, zwłaszcza małe biblioteki lokalne mogą aktywnie włączyć się w procesy poruszane podczas wydarzenia.


Prezentacje zaprezentowane na seminarium:

1. "Użytkownicy Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej" - Mirosław Górny, Poznańska Fundacja Bibliotek Naukowych

2. "Wykorzystajmy potencjał lokalnych bibliotek" - Alicja Urbańska, Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego

3. "Cyfrowe archiwa tradycji lokalnej i oddolna digitalizacja" - Marcin Wilkowski, Fundacja Ośrodka KARTA

4. "Edukacja w Bibliotece Publicznej" - Katarzyna Materska, Biblioteka Publiczna m. st. Warszawy, Uniwersytet Warszawski

5. "Dzieje polskiej informatyki w wersji ceyfrowej" - Jerzy Nowak, Polskie Towarzystwo Informatyczne

6. "Digitalizacja materiałów archiwalnych w archiwum Archiwum Państwowym w Poznaniu" - Henryk Krystek, Archiwum Państwowe w Poznaniu


Galeria zdjęć z seminarium dostępna jest tutaj